środa, 21 października 2020
Strona głównaAktualnościDEKLARACJA DOSTĘPNOŚCIBIPKontakt


TURYSTYCZNY SZLAK GNIAZD RODOWYCH LUBOMIRSKICH - Wybitne postacie
Spis treści
TURYSTYCZNY SZLAK GNIAZD RODOWYCH LUBOMIRSKICH
1. Dzieje rodu Lubomirskich
Wybitne postacie
Ciekawostki o Lubomirskich
Ślady Lubomirskich w regionie
Miejscowości na Szlaku Lubomirskich
Wszystkie strony
TURYSTYCZNY SZLAK GNIAZD RODOWYCH LUBOMIRSKICH - Wybitne postacie.

Sebastian Lubomirski (ok.1539-1613) – żupnik krakowski, burgrabia krakowski, kasztelan małogoski, biecki, wojnicki, starosta sandomierski, sandecki, spiski. Twórca splendoru i majętności rodu. Dziedzic kilku wiosek w okolicy Wieliczki, dorobił się wielkiego majątku zarządzając królewskimi żupami solnymi, a także zakładając prywatne kopalnie na wykupywanych gruntach. Pierwszy w rodzinie senator Rzeczpospolitej. Zakupił dobra wiśnickie i otrzymał cesarskie potwierdzenie związanego z nimi tytułu hrabiowskiego.

Stanisław Lubomirski (1583-1649) – hrabia, dziedzic dóbr wiśnickich, na skutek ożenku z Zofią Ostrogską posiadacz dóbr na Rusi, Wołyniu i w Małopolsce, nabył też Łańcut; krajczy koronny, podczaszy koronny, wojewoda ruski, wojewoda i starosta krakowski. Gruntownie wykształcony, jeden z najbogatszych magnatów Rzeczpospolitej. Wojenną sławę zyskał przejmując dowodzenie obroną Chocimia przed Turkami (1621), po śmierci Jana Karola Chodkiewicza. Nie posiadając wielkich talentów militarnych, znakomicie potrafił rozpropagować swe przewagi. Otrzymał od cesarza dziedziczny tytuł księcia S.I.R. (Świętego Cesarstwa Rzymskiego). Odnowił zamek w Wiśniczu, założył miasto Nowy Wiśnicz, zbudował rezydencję w Łańcucie, ufundował kolegium Pijarów w Podolińcu.

Jerzy Sebastian Lubomirski (1616-1667) – książę S.I.R., posiadacz dziedzicznych dóbr łańcuckich i przeworskich oraz kluczy na Wołyniu i Kijowszczyźnie, w posagu otrzymał dobra rzeszowskie (Konstancja z Ligęzów) oraz janowieckie (Barbara z Tarłów). Jeden z najbogatszych magnatów w Rzeczpospolitej. Wykształcony i utalentowany, przy tym gwałtowny i despotyczny. Marszałek wielki koronny i hetman polny. Zasłynął jako wódz w czasach „potopu szwedzkiego”, potem rozbił wojska rosyjsko-kozackie pod Cudnowem (1660). Wystąpił przeciw planom stronnictwa dworskiego dążącego do wzmocnienia władzy królewskiej i okrzyknięty zdrajcą został skazany na śmierć, utratę czci i majątku. Wywołał rokosz i pobił wojska królewskie pod Częstochową i Mątwami. Pogodził się z królem, lecz nie doczekawszy zatwierdzenia ułaskawienia zmarł na banicji we Wrocławiu.

Hieronim Augustyn Lubomirski (ok.1647-1706) – książę S.I.R., dziedzic dóbr rzeszowskich. Piastował urzędy: chorążego koronnego (1676), marszałka nadwornego (1683), podskarbiego wielkiego koronnego (1693), hetmana polnego, potem wielkiego koronnego i kasztelana krakowskiego (1702). Brał czynny udział w kampanii przeciwko Turkom; przyczynił się do zwycięstwa pod Bratysławą, walczył pod Wiedniem (pierwszy dotarł do obozu Tatarów) i Parkanami. Po śmierci Jana III Sobieskiego był najpoważniejszym polskim kandydatem do królewskiej korony. Jego chwiejna postawa podczas wojny północnej przyczyniła się do klęski Augusta II w bitwie pod Kliszowem (1702) – zostawił wtedy Rzeszów na pastwę Szwedom, a potem Sasom. Mając nadzieję na objęcie tronu stanął po stronie króla szwedzkiego Karola XII, nie spełniwszy marzeń stał się ponownie stronnikiem Augusta II Mocnego. Po śmierci w 1706 pochowany został w rodowej nekropolii w Wiśniczu, zaś urnę z jego sercem złożono w kościele Pijarów w Rzeszowie.

Stanisław Herakliusz Lubomirski (ok.1642 –1702) – książę S.I.R., dziedzic dóbr łańcuckich, od Jana III Sobieskiego za zasługi otrzymał klucze w Ujazdowie i Czerniakowie. W młodości zwiedził Europę. Wszechstronnie wykształcony myśliciel, poeta i pisarz (pseudonimy: Mirobulios Tessalinus, Stanislaus Lysimachus Eques Polonus) – nazywany „polskim Salomonem”. Autor łacińskich traktatów „Adverbia moralia” i „De vanitate consiliorum”, poematów „Orfeusz”, „Tobiasz wyzwolony”, komedii „Lopes” i „Don Avares” oraz znakomitych „Rozmów Artyaksesa i Ewandra”. Aktywnie uczestniczący w życiu politycznym, choć niestabilny w poglądach (stronnik Jana III, potem lawirujący między Francją i Austrią), poseł na sejm i marszałek izby. Od 1676 marszałek wielki koronny. Wybitny mecenas sztuki. W swej rezydencji (obecny Zamek Ujazdowski) utrzymywał stały teatr, a w pobliżu wzniósł pawilon wypoczynkowy ze stylową łaźnią (w tym miejscu król Stanisław August wzniósł potem zespół pałacowo-parkowy Łazienki). Ufundował perłę architektury barokowej klasztor i kościół Bernardynów na Czerniakowie (arch. Tylman z Gameren).

Stanisław Lubomirski (ok.1720-1783) książę S.I.R., od 1752 strażnik wielki koronny, od 1766 marszałek wielki koronny. Zdobywał wykształcenie w Akademii Turyńskiej, podróżach po Europie, na dworze królewskim oraz w rodzinnym domu w Dreźnie, gromadzącym doskonałe towarzystwo. Właściciel dóbr łańcuckich. Nie dostał w spadku wielkiego majątku, lecz doszedł do niego w wyniku tzw. transakcji kolbuszowskiej (podziału ordynacji ostrogskiej) oraz ożenkowi z Elżbietą (Izabellą) z Czartoryskich. Położył wielkie zasługi na rzecz miasta stołecznego Warszawy. Znakomicie zarządzał stolicą, wykonał pomiary miasta, dbał o stan dróg, mostów i ścieków, poprawił bezpieczeństwo – własnym sumptem wystawił chorągiew węgierskiej policji, sprawował bardzo sprawiedliwe sądy, bardzo rzadko wymierzając karę śmierci. W uznaniu zasług otrzymał od Stanisława Augusta specjalny medal honorowy. Działacz Familii, wiernie stojący u boku swego teścia Augusta Czartoryskiego, zabiegał o pogodzenie króla Stanisława Augusta z konfederatami barskimi. Po I rozbiorze pozostawał w gronie magnackiej opozycji przeciw królowi.

Elżbieta (Izabella) z Czartoryskich Lubomirska (1736-1816), księżna, córka wojewody ruskiego Augusta Czartoryskiego i Marii Zofii z Sieniawskich. Posiadaczka rozległych włości – po śmierci męża, najbogatsza kobieta w Polsce. Wychowana w postępowych i oświeconych kręgach „Familii”. Obdarzona silną osobowością, ambitna, o szerokich zainteresowaniach, posiadająca duży urok osobisty. Młodzieńcze uczucie łączyło ją ze Stanisławem A. Poniatowskim, lecz z woli ojca musiała poślubić Stanisława Lubomirskiego. Zafascynowana nieco utopijnymi ideałami, ciągle poszukiwała nowych wrażeń podróżując po kraju i Europie. Gromadziła dzieła sztuki, ozdabiała swe rezydencje, spotykała się z intelektualistami i artystami, utrzymywała bibliotekę, teatr i zespół muzyczny. Wykazywała się przy tym dużym wyczuciem i smakiem estetycznym – potrafiła łączyć angielski komfort z francuską elegancją. Dzięki swej pozycji i majątkowi możliwości miała niemal nieograniczone. W życiu prywatnym chłodno traktowała swoje córki, wielkim sentymentem obdarzając wychowanka, ks. Henryka Lubomirskiego. W swych majętnościach wprowadzała nowoczesną gospodarkę kapitalistyczną. Świadoma swej pozycji, ale i odpowiedzialności twardo egzekwowała wszystkie należności od poddanych, lecz jednocześnie dbała o szerzenie oświaty, opiekę zdrowotną i socjalną. Była jedną z najbardziej ustosunkowanych i wpływowych kobiet epoki.

Henryk Ludwik Lubomirski (1777 – 1850) książę S.I.R., wychowanek „księżnej marszałkowej” Elżbiety (Izabeli) z Czartoryskich Lubomirskiej, spadkobierca dóbr przeworskich, organizator ordynacji przeworskiej. Wybitny kolekcjoner dzieł sztuki. Na mocy porozumienia z Józefem Maksymilianem hr. Ossolińskim, założył Muzeum Książąt Lubomirskich, wchodzące w skład Ossolineum we Lwowie, i przekazał mu swoje zbiory obrazów, rysunków, medali, monet i broni (m.in. rysunki Rembrandta i Dürera). Dziedzicom na Przeworsku przysługiwało dziedziczne stanowisko kuratora literackiego Ossolineum.

Jerzy Henryk Lubomirski (1817-1872) książę S.I.R., I ordynat przeworski, członek dziedziczny austriackiej Izby Panów, polityk galicyjski. Posłował do parlamentu wiedeńskiego oraz na galicyjski sejm krajowy. W 1848 roku brał udział w zjeździe słowiańskim w Pradze – był zwolennikiem austroslawizmu. Piastował godność kuratora Ossolineum.

Jan Tadeusz Lubomirski (1826-1908) książę S.I.R., historyk, działacz społeczny, wydawca. Współzałożyciel w 1875 roku Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie.

Zdzisław Lubomirski (1865-1941) książę S.I.R., działacz społeczno-polityczny, prezes Centralnego Komitetu Obywatelskiego. W latach 1916-17 był prezydentem Warszawy. Należał do Rady Regencyjnej, namiastki władzy najwyższej w Królestwie Polskim, utworzonej przez Niemcy i Austro-Węgry, mającej pełnić funkcję do czasu powołania króla lub regenta, która została rozwiązana w listopadzie 1918 r oddając władzę w ręce Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego.



 

 

Strona głównaAktualnościDEKLARACJA DOSTĘPNOŚCIBIPKontakt