środa, 21 października 2020
Strona głównaAktualnościDEKLARACJA DOSTĘPNOŚCIBIPKontakt


TURYSTYCZNY SZLAK GNIAZD RODOWYCH LUBOMIRSKICH - Ślady Lubomirskich w regionie
Spis treści
TURYSTYCZNY SZLAK GNIAZD RODOWYCH LUBOMIRSKICH
1. Dzieje rodu Lubomirskich
Wybitne postacie
Ciekawostki o Lubomirskich
Ślady Lubomirskich w regionie
Miejscowości na Szlaku Lubomirskich
Wszystkie strony
TURYSTYCZNY SZLAK GNIAZD RODOWYCH LUBOMIRSKICH - Ślady Lubomirskich w regionie.

Na Szlaku Gniazd Rodowych Lubomirskich lub w jego pobliżu znajdują się również inne miejscowości związane niegdyś z książęcą rodziną, a nie ujęte w głównym zestawie miast ze względu na to, iż nie zachowały się w nich rezydencje lub znaczniejsze zabytki związane z dawnymi właścicielami.

Jarosław
Pierwsze wzmianki o istniejącym tu warownym grodzie należącym do księcia włodzimiersko-halickiego pojawiają się w kronice ruskiej w roku 1152. Osada leżąca na wzgórzu Św. Mikołaja około 1323 lokowana na tzw. prawie polskim, otrzymała od ks. Władysława Opolczyka nowy przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim (1375). Znakomite położenie geograficzne u zbiegu ważnych szlaków handlowych zapewniało szybki rozwój miasta i bogacenie się jego mieszkańców. Od 1387 roku przechodzi na własność rodu Tarnowskich, a następnie Odrowążów i Kostków. Prywatni właściciele dbając o swoje włości zapewnili miastu przywileje targowe, wznieśli zamek oraz nowe okazałe budowle, poprawiali obronność. W XV i XVI wieku Jarosław znalazł się w gronie najlepiej rozwiniętych i najbogatszych miast w Polsce i tej części Europy. Na słynne jarmarki zjeżdżali się kupcy z wielu krajów, handlowano najróżniejszymi dobrami, spędzano tysiące koni i wołów na sprzedaż, spławiano również towary Sanem i Wisłą do Gdańska.
Po śmierci niezwykle zasłużonej dla rozwoju miasta Zofii Kostkowej, inicjatorki sprowadzenia Jezuitów, dobra odziedziczyły jej córki, a wkrótce Anna, zamężna za Aleksandrem ks. Ostrogskim spłaciła siostrę Katarzynę i stała panią całej majętności. Zarządzała nią z wielką starannością, ufundowała kościół i klasztor Bernardynek. Pomimo wysiłków właścicielki utrzymanie świetności grodu uniemożliwił szereg kataklizmów, jakie go nawiedziły: ogromny pożar (1600), zaraza morowa (1622), najazdy Tatarów (1623), ponowny pożar podczas jarmarku (1625), najazdy grasantów „Diabła” Stadnickiego.

Zofia zmarła w 1635 roku i wtedy podzielono miasto i zamek na trzy części. Każda z nich przypadła w udziale jednej z trzech córek: Zofii, żonie Stanisława ks. Lubomirskiego, Katarzynie, Tomaszowej Zamoyskiej i Annie, poślubionej Janowi Karolowi Chodkiewiczowi.

Starania właścicieli i przywileje królewskich nie zdołały przywrócić dawnego blasku na skutek klęsk, tym razem ogólnonarodowych. Miasto padało ofiarą najazdów Kozaków, Szwedów, Turków, Tatarów i Węgrów. Rujnowały je rabunki, zniszczenia, pogromy i uprowadzenia mieszkańców. W roku 1672 zastępy turecko-tatarskie zagarnęły w jasyr tysiące Jarosławian. Na szczęście przyszedł im w sukurs hetman Sobieski, który rozbiwszy najeźdźców pod Niemirowem i Kałuszem uwolnił nieszczęsnych brańców. Znaczne zasługi w obronie Rzeczypospolitej w XVII wieku położyli Lubomirscy: w wojnach z Turkami i Tatarami wojewoda ruski Stanisław, ze Szwedami i Kozakami – marszałek koronny Jerzy Sebastian. Stanisław Lubomirski otrzymał wtedy od cesarza Fryderyka III dla siebie i synów tytuł książęcy z godnością hrabiego „na Wiśniczu i Jarosławiu”.

Bezpotomna śmierć Anny Chodkiewiczowej spowodował kolejną konieczność podziału majątku, w którego skład wchodziły dobra jarosławskie. Spadkobiercami byli: Jacek Konstanty Lubomirski i Jan Zamoyski, a po nim jego żona Maria Kazimiera i jej drugi mąż Jan Sobieski. Hetman zajął się uporządkowaniem miejskiej zabudowy oraz zabezpieczeniem systemów obronnych. Książę Jacek Konstanty ufundował klasztor OO. Franciszkanów.

Część Jarosławia pozostawała w rękach Lubomirskich do początku wieku XVIII. Następnie dobra przypadły w udziale żeńskim przedstawicielkom rodu Elżbiecie (Izabeli) po mężu Sieniawskiej i Mariannie ks. Sanguszko. Ostatnimi prywatnymi właścicielami Jarosławia byli Czartoryscy, którzy zrezygnowali ze swoich praw w 1840 roku. 

Do najciekawszych ocalałych zabytków Jarosławia należą:
- obronny kościół i klasztor Dominikanów z XV wieku (przebudowany w XVII wieku). Na ołtarzu gotycka Pieta, wyposażenie późnobarokowe.
- późnorenesansowe opactwo Benedyktynek (pocz. XVII w.) otoczone murami obronnymi z basztami.
- greckokatolicka cerkiew wzniesiona na wzgórzu zamkowym (1746)
- pojezuicki kościół farny (1594), przebudowany w 1625 r., renesansowy, budynki poklasztorne z wieżą zegarową (XVI / XVII w.)
- rynek z ratuszem i renesansowymi kamienicami, w kamienicy Orsettich znajduje się Muzeum, pod rynkiem system piwnic i lochów.

Kolbuszowa
Miasto wyrosło z lokowanej w XV wieku osady na niedostępnych obszarach Puszczy Sandomierskiej. W ręce Lubomirskich trafiło w roku 1616. Istniały już wtedy kościół parafialny oraz folwark z dobrze działającymi: browarem, młynem, karczmą. Za sprawa Lubomirskich osada uzyskała w 1690 roku prawa miejskie. Jej gwałtowny rozwój gospodarczy zapoczątkowało rozpoczęcie wznoszenia rezydencji przez właścicieli. Sprowadzeni rzemieślnicy dali początek jednemu z najlepszych w dawnej Polsce ośrodkowi wytwórstwa wyrobów drewnianych; głównie mebli, lecz również tafli podłogowych, kolasek a nawet skrzypiec. Rzemieślnicy z Kolbuszowej byli wykorzystywani do prac w różnych posiadłościach Lubomirskich. Tu miała w 1753 roku miejsce tzw. transakcja kolbuszowska, na mocy której zostało podzielone ogromne latyfundium ordynacji ostrogskiej, z powodu nieodpowiedzialnego postępowania i długów ordynata Janusza A. Sanguszko. Wśród partycypujących w podziale rodzin znaleźli się również Lubomirscy.
Warte obejrzenia:
- pozostałości zespołu pałacowego Lubomirskich, a później Sanguszków i Tyszkiewiczów
- Park Etnograficzny ukazujący historię i kulturę materialną Lasowiaków oraz Rzeszowiaków

Sokołów Małopolski
Miasto lokowane w 1569 roku na mocy przywileju Zygmunta Augusta dla Jana Pileckiego, w miejscu istniejącej wcześniej leśnej osady. Po Pileckich właścicielami Sokołowa byli: Kostkowie, Opalińscy, Działyńscy, Braniccy. W roku 1733 książę Antoni Lubomirski kupił dobra sokołowskie od Jana Klemensa Branickiego. Miasteczko słynęło z rzemiosła, głównie garncarstwa, szewstwa i stolarstwa, ale istniały także cechy tkaczy, kowali, krawców i rzeźników. W rękach Lubomirskich pozostawało do roku 1748.

Głogów Małopolski
Pierwsze w Polsce miasto o rozplanowaniu renesansowym lokowane przez kasztelana K. Głowę (pierwotna nazwa Głowów) w 1570 roku. Na jednym z największych w kraju rynków stoi ratusz, zbudowany w połowie XVIII wieku przez Lubomirskich (przebudowa m.in. w 1822 i 1929). Z fundacji Urszuli Lubomirskiej ustawiono na dwóch kolumnach figury Matki Boskiej i Św. Floriana (XVIII w.)

Miłocin
W otoczeniu starych lip stoi murowana kaplica myśliwska Św. Huberta, wzniesiona w stylu późnego baroku przez Karola H. Wiedermana, z fundacji Jerzego Ignacego Lubomirskiego. Zbudowana została w kształcie rotundy, na planie krzyża greckiego połączonego z ośmiobokiem. Wewnątrz ciekawe polichromie o tematyce myśliwskiej K. Kędzierskiego i A. Szulca.

Rogoźnica
Znajduje się tu dawne założenie dworsko-parkowe, nazywane „Retyradą”, wzniesione w roku 1740 przez Urszulę z Poranickich Lubomirską. Obecnie budynek jest ruiną, lecz zachowało się kilka obiektów podworskich i fragmenty starodrzewia oraz stawy.

Sanok
Gród obronny wzmiankowany w 1150 roku, prawa miejskie otrzymał od księcia halickiego Bolesława Jerzego Trojdenowicza. Przyłączony przez Kazimierza Wielkiego do Polski stał się miastem królewskim. Lubomirscy związani byli z Sanokiem pełniąc godność starosty. W kościele farnym zachowało się renesansowe epitafium Sebastiana Lubomirskiego.
Warte obejrzenia:
- Zamek kazimierzowski z XVI wieku (wielokrotnie przebudowywany) – obecnie siedziba Muzeum Historycznego
- Park Etnograficzny z zabytkami kultury materialnej oraz sakralnej Łemków i Bojków.

W pobliżu Rzeszowa i Boguchwały:

Zgłobień
Obejrzeć tu można kościół parafialny, wzniesiony staraniem ks. Jana Teodora Konstantego Lubomirskiego. Na szczególną uwagę zasługuje tu XVI - wieczny obraz nieznanego malarza włoskiego, przedstawiający Chrystusa Ukrzyżowanego.

Racławówka (przysiółek Zabierzów) - Książę Jerzy Ignacy Lubomirski wzniósł tu barokową świątynię.

Zwięczyca
Znajdują się tu pozostałości po istniejącym niegdyś pałacu ks. Joanny von Stein zu Juttingen – Lubomirskiej (drugiej żony ks. Jerzego Ignacego). Zachowały się resztki parku, ogrodzenia i bramy wjazdowej oraz spichlerz.



 

 

Strona głównaAktualnościDEKLARACJA DOSTĘPNOŚCIBIPKontakt